Teatr Uciśnionych

Augusto Boal – (ur. 1931), dramatopisarz brazylijski, reżyser, teoretyk teatru, pedagog. Stworzył szereg form i metod teatralnych łącznie określanych dziś mianem Teatru Uciśnionych (Theatre of the Oppressed). Ideą przewodnią całej twórczości Boala jest przekonanie, że społeczności oraz jednostki mogą odkryć własne sposoby rozwiązywania problemów związanych z uciskiem i niesprawiedliwością posługując się teatrem jako narzędziem. Akcja tocząca się na scenie prowadzi do reakcji wśród publiczności – jej członkowie stają się spect-aktorami, a nie tylko widzami. W bezpiecznym otoczeniu teatru (spect-actors) widzo-aktorzy mogą wybrać najlepsze rozwiązanie, które będą mogli wypróbować w świecie rzeczywistym. Teatr Uciśnionych jest próbą sztuki odgrywanej w prawdziwym życiu. Oferuje możliwości zmiany najbliższego otoczenia, w którym żyjemy, choćby w niewielkim stopniu.  Teatr Uciśnionych był używany przez chłopów i robotników, później przez nauczycieli i uczniów, a teraz także przez artystów, pracowników socjalnych, psychoterapeutów, organizacje pozarządowe i firmy. Spektakle odywały się początkowo, w małych, tajnych miejscach. Teraz na możemy je oglądać na ulicach, w szkołach, kościołach, teatrach, więzieniach, wiecach. Teatr Uciśnionych rozwijany prze Boala i jego następców na całym świecie ewoluował i nadal rozwija się na coraz to nowe formy. Niektóre z nich to:

Teatr Forum

Sceny pokazywane są dwa razy. Pierwszy pokaz przedstawia scenę lub spektakl, w którym główny bohater przeżywa konflikt, z którym nie wie, jak sobie poradzić. Podczas drugiej odsłony widzowie, zwani spect-aktorami są zapraszani na scenę by zastąpić bohatera i zmienić bieg wydarzeń. Wszelkie rozwiązania, pomysły, strategie są możliwe. Pozostali aktorzy improwizują reakcje swoich bohaterów stojących przed każdą nową interwencją, tak aby umożliwić szczerą analizę faktycznych możliwości i wykorzystanie tych pomysłów w prawdziwym życiu. Wszyscy Spect-aktorzy mają takie samo prawo do interwencji by odegrać swoje pomysły. Teatr Forum jest zbiorową próbą dla rzeczywistości.

Niewidzialny Teatr (Invisible Teatre)

Spektakle rozgrywane są w przestrzeni publicznej, widzowie/przechodnie nie są informowani iż właśnie odbywa się spektakl, a osoby rozgrywające sceny to aktorzy. Poprzez Teatr Niewidzialny fikcja przenika  do rzeczywistości i rzeczywistość do  fikcji, co pozwala zobaczyć, na ile fikcja istnieje w rzeczywistości, a na ile rzeczywistość istnieje w fikcji.

Teatr Obrazu (Image Theatre)

W Teatrze Obrazu, nieruchome obrazy – są wykorzystywane do przekazania abstrakcyjnych pojęć, takich jak relacje i emocje, a także do pokazania realnych sytuacji.  Uczestnicy w grupach mają za zadanie „wyrzeźbić” z własnych ciał obraz/ pomnik, wyrażający postawy, emocje lub sytuacje. Obrazy te są następnie przedstawiane pozostałym uczestnikom i/ lub ożywiane. Metoda jest często używana do odkrywania wewnętrznych lub zewnętrznych konfliktów, nieświadomych myśli i uczuć.

Teatr Prawa (Legislative Theatre)

Wykorzystuje wszelkie formy Teatru Uciśnionych w celu umożliwienia obywatelom tworzenie prawa. Po normalnej sesji Teatru Forum, tworzymy  przestrzeń podobną do izby parlamentu, gdzie powstają ustawy przepisy. Aktorzy i spect-aktorzy przystępują do tworzenia rytuałów uchwalania ustaw, stanowienia prawa, zgodnie z tą samą procedurą interwencji i przedstawiania pomysłów przez Spect-aktorów jak w Teatrze Forum. Następnie ustawy te są, dyskutowane, uchwalane bądź obalane. Pod koniec zatwierdzone propozycje są zbierane i przedstawiane ustawodawcom jako próba wywierania presji na parlament, aby prawa te zatwierdzić.

W tekście wykorzystano min.informacje zawarte w:
Raport strategiczny projektu DICE – Drama Improves Lisbon Key Competences in Education© Konsorcjum DICE, 2010
Motywacyjna Rola Dramy w glottodydaktyce, Alicja Głałązka, 2008
www.theatreoftheoppressed.org
A Guide to Drama-Based Training, Joyce St. George, Sally Schwager, Frank Canavan, Employment Relations Today, Winter 1999, Vo. 25, No. 8.